Bu site şu anda temel özellikleri uygulamaktadır ve henüz hasta kullanımı için hazır değildir.
Bu site şu anda temel özellikleri uygulamaktadır ve henüz hasta kullanımı için hazır değildir.
Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır — tıbbi tavsiye değildir
Ne kadar ciddi?
Ölüm riski
Hayır
Aşı mevcut mu?
Belirtilere kadar süre
Etkilenen ülkeler
Aktif salgınlar
Tıbbi bakıma erişimi olan ve profilaksi alan gezginlerin riski çok düşüktür. Endemik bölgeden dönüşten sonraki 3 ay içinde herhangi bir ateş için derhal tıbbi yardım alın. Profilaksi uyumu esastır — tüm dozları reçeteye uygun şekilde alın.
Anofel sivrisineği ile bulaşan paraziter enfeksiyon. Tropikal ve subtropikal bölgelerde yılda ~249 milyon vaka meydana gelir.
Belirtiler | Sıklık | Şiddet | Başlangıç |
|---|---|---|---|
| Titreme | 85% | Orta | Erken dönem |
| Baş ağrısı | 80% | Orta | Erken dönem |
| Halsizlik | 80% | Hafif | Erken dönem |
| Rigor | 70% | Orta | Erken dönem |
| İştahsızlık | 65% | Hafif | Erken dönem |
| Miyalji | 60% | Hafif | Erken dönem |
| Artralji | 40% | Hafif | Erken dönem |
| Sırt ağrısı | 30% | Hafif | Erken dönem |
| Gece terlemesi | 65% | Hafif | Doruk dönem |
| Splenomegali | 60% | Hafif | Doruk dönem |
| Koyu idrar | 20% | Orta | Doruk dönem |
| Dehidratasyon | 40% | Orta | Doruk dönem |
| Hepatomegali | 40% | Hafif | Doruk dönem |
| Sarılık | 25% | Orta | Doruk dönem |
| Bulantı | 55% | Hafif | Doruk dönem |
| Taşikardi | 50% | Hafif | Doruk dönem |
| Kusma | 45% | Hafif | Doruk dönem |
| Karın ağrısı | 35% | Hafif | Doruk dönem |
| İshal | 30% | Hafif | Doruk dönem |
| Hipotansiyon | 15% | Ağır | Doruk dönem |
| Bilinç değişikliği | 8% | Kritik | Geç dönem |
| Bilinç bulanıklığı | 10% | Ağır | Geç dönem |
| Nöbet | 5% | Kritik | Geç dönem |
| Nefes darlığı | 10% | Ağır | Geç dönem |
| Yorgunluk | 85% | Hafif | Her dönem |
| Ateş | 95% | Ağır | Her dönem |
| Öksürük | 25% | Hafif | Her dönem |
Malaria is a parasitic disease transmitted by mosquitoes, occurring in tropical and subtropical regions. It is caused by Plasmodium parasites and can lead to severe complications and death.
Sıtma (malaria), Plasmodium cinsi parazitlerin neden olduğu, dişi Anopheles sivrisinekleri aracılığıyla bulaşan yaşamı tehdit eden bir enfeksiyon hastalığıdır. Beş tür insanı enfekte eder: P. falciparum (en ölümcül, Sahra altı Afrika'da baskın), P. vivax (en yaygın, Asya ve Latin Amerika'da), P. ovale, P. malariae ve P. knowlesi (Güneydoğu Asya, zoonotik). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 2023 verilerine göre dünya genelinde 249 milyon vaka ve 608.000 ölüm kaydedilmiştir; vakaların %94'ü Afrika'dadır. Türkiye'de sıtma: Türkiye, 2010 yılında DSÖ tarafından sıtmadan arındırılmış ülke olarak sertifikalandırılmıştır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde (Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır) daha önce endemik olan P. vivax, sistematik mücadele programları ile elimine edilmiştir. Ancak Türk gezginler için risk devam etmektedir: Sahra altı Afrika'ya (iş, turizm), Güneydoğu Asya'ya (tatil) ve Hindistan'a seyahat eden Türk vatandaşları sıtma riski altındadır. Her yıl Türkiye'de bildirilen ithal sıtma vakaları bulunmaktadır. Seyahat öncesi danışmanlık ve kemoprofilaksi hayat kurtarıcıdır. Tanı ve tedavide gecikme, özellikle P. falciparum enfeksiyonlarında ölümle sonuçlanabilir.
Endemik bölgeden dönüşten sonra ateş → ACİL sıtma testi. Bilinç değişikliği (serebral sıtma — dakikalar içinde kötüleşebilir). Sarılık (hepatik yetmezlik). Koyu renkli idrar (hemoglobinüri — "karasuateşi"). Solunum sıkıntısı (ARDS). İdrar çıkışının azalması/kesilmesi (akut böbrek yetmezliği). Spontan kanama (DİK). Ağır halsizlik ve ayakta duramama. Çocuklarda: konvülsiyonlar, bilinç kaybı, ağır anemi belirtileri (solukluk, taşikardi).
En yaygın belirti ve semptomlar
Kuluçka süresi: P. falciparum 7–30 gün, P. vivax 12–18 gün (dormant karaciğer formları nedeniyle aylar sonra nüks edebilir). Klasik sıtma paroksizmi: üşüme-titreme (soğuk evre, 15–60 dakika) → yüksek ateş 39–41°C (sıcak evre, 2–6 saat) → yoğun terleme (terleme evresi). Bu döngü P. vivax'ta her 48 saatte bir tekrarlar (tertian ateş). Diğer belirtiler: şiddetli baş ağrısı, kas ağrısı (miyalji), eklem ağrısı, bulantı-kusma, ishal, halsizlik. Ağır sıtma (P. falciparum): serebral sıtma (bilinç kaybı, konvülsiyonlar, koma), ağır anemi (Hb <5 g/dL), akut böbrek yetmezliği, akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS), hipoglisemi (<40 mg/dL — özellikle kinin tedavisi sırasında ve gebelerde), metabolik asidoz, dissemine intravasküler koagülopati (DİK). Gebelerde: anne ölümü, düşük, düşük doğum ağırlığı, konjenital sıtma riski artmıştır.
Belirtileri bilmek, hızlı müdahale için ilk adımdır.
Tipik hastalık seyri (P. falciparum):
P. falciparum tehlikesi: Komplike olmayan durumdan ağır/ölümcül duruma 24–48 saat içinde ilerleyebilir. Sıtma endemik bölgeden dönen ateşli herhangi bir gezgin acilen test edilmelidir.
Bu hastalık nasıl teşhis edilir
Altın standart: periferik kan yayması (ince ve kalın damla) — Giemsa boyama ile parazit türü, evre ve parazitemi yüzdesi belirlenir. Hızlı tanı testi (RDT): HRP2 (P. falciparum) ve pLDH/aldolaz (tüm türler) antijenlerini tespit eder; saha koşullarında kullanışlı, ancak düşük parazitemide duyarlılık düşebilir. PCR (polimeraz zincir reaksiyonu): türler arası ayrım ve karışık enfeksiyonlarda altın standart, referans laboratuvarlarında yapılır. Tam kan sayımı: trombositopeni (%60–70 hastada), anemi, lökopeni. Biyokimya: laktat yüksekliği (ağır sıtma), hipoglisemi, kreatinin yüksekliği (böbrek yetmezliği). Önemli kural: endemik bölgeden dönen bir gezginde her ateş, aksini kanıtlanana kadar sıtmadır.
Mevcut tedavi yöntemleri
Komplike olmayan P. falciparum: artemisinin bazlı kombinasyon tedavisi (ACT) — artemeter-lumefantrin (Coartem®) 3 gün, ilk seçenek. Ağır sıtma (P. falciparum): intravenöz artesunat (hayat kurtarıcı ilaç) — en az 24 saat IV, ardından oral ACT ile tamamlanır
yoğun bakım takibi şarttır. P. vivax/P. ovale: klorokin (hâlâ etkili) + primakin 14 gün (karaciğer dormant formlarını — hipnozoitleri — ortadan kaldırmak ve nüksleri önlemek için
G6PD eksikliği testi zorunlu, hemolitik anemi riski). Gebelerde: birinci trimesterde kinin + klindamisin
ikinci/üçüncü trimesterde ACT güvenli. Kemoprofilaksi (gezginler için): atovakon-proguanil (Malarone®) — en çok tercih edilen, yan etki profili en iyi
doksisiklin — ucuz, fotosentivite riski
meflokin — haftalık doz, nöropsikiyatrik yan etkiler. Kemoprofilaksi seyahattan 1–2 gün önce başlanır ve dönüşten 1–4 hafta sonrasına kadar sürdürülür (ilaca bağlı).
Çoğu vaka erken teşhisle etkili bir şekilde tedavi edilir.
Kendinizi nasıl korursunuz
Sivrisinek korunması (gece ısıran Anopheles): insektisitli cibinlik (ITN/LLIN) altında uyumak, DEET %20–30 veya ikaridin içeren sivrisinek kovucu kullanmak, gün batımından sonra uzun kollu-uzun paçalı açık renkli kıyafetler giymek, permetrin emdirilmiş giysiler. Kemoprofilaksi: endemik bölgeye seyahat eden tüm Türk vatandaşları için zorunludur — seyahat sağlığı danışmanlığında reçete edilir. İlaç seçimi bölgeye ve direnç durumuna göre yapılır. Gebelere ve küçük çocuklara özel dikkat gösterilmelidir. Türkiye'de durum: Sıtma elimine edilmiş olmasına rağmen, iklim değişikliği ile vektör sivrisineklerin yeniden yerleşme riski izlenmektedir. T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM, aktif sürveyans ve ithal vaka takibi yapmaktadır. RTS,S (Mosquirix™) ve R21/Matrix-M aşıları: çocuklarda kısmi koruma sağlar, DSÖ onaylı, endemik Afrika ülkelerinde uygulanmaktadır — gezginler için henüz rutin önerilmemektedir.
Hazırlık en iyi korunmadır.
Sahra altı Afrika, Güneydoğu Asya, Güney Asya, Amazon havzası ve Orta Amerika'ya seyahat eden tüm Türk vatandaşları kemoprofilaksi almalıdır. Seyahatten en az 4–6 hafta önce seyahat sağlığı merkezine başvurulmalıdır. Seyahat sonrası bir yıl içinde herhangi bir ateş → derhal sıtma testi yaptırılmalıdır. Türk turistlerin yüksek riskli destinasyonları: Kenya, Tanzanya (safari), Tayland, Kamboçya, Hindistan, Endonezya (Bali dahil bazı bölgeler). VFR (visiting friends and relatives) gezginleri: Türkiye'deki Afrikalı diaspora üyeleri, aile ziyareti için gittiklerinde kemoprofilaksiyi ihmal etme eğilimindedir — bu grup özel risk altındadır.
İstatistikler ve coğrafi veriler
Global: 249 milyon vaka, 608.000 ölüm (2023, DSÖ). Vakaların %94'ü, ölümlerin %95'i Afrika'da. En yüksek yük: Nijerya (%27), Kongo DC (%12), Uganda (%5). Güneydoğu Asya: Hindistan, Myanmar, Endonezya. Amerika: Amazon havzası (Brezilya, Venezuela, Kolombiya). Türkiye: 2010'da DSÖ sıtmadan arınma sertifikası. Yıllık 50–150 ithal vaka (çoğu Afrika ve Güneydoğu Asya kaynaklı). Güneydoğu Anadolu'da tarihî P. vivax odakları (Şanlıurfa, GAP bölgesi) — artık aktif değil. Direnç haritası: P. falciparum klorokin direnci Afrika ve Asya'da yaygın, ACT direnci Güneydoğu Asya'da (Mekong bölgesi) endişe verici düzeyde.
En çok risk altında olan kimler
Traveling to endemic areas without prophylaxis, outdoor activities during mosquito activity hours.
Olası komplikasyonlar
Serebral sıtma: %15–20 mortalite (tedavi ile), hayatta kalanlarda %10'unda nörolojik sekel (çocuklarda). Ağır anemi: kan transfüzyonu gerektirebilir. Akut böbrek yetmezliği: hemodiyaliz gerekebilir. ARDS: mekanik ventilasyon. Hipoglisemi: tekrarlayan, özellikle kinin/kinidin tedavisi sırasında. Splenik rüptür: nadir ama ölümcül olabilir. Tropikal splenomegali sendromu (hiperreaktif malaryal splenomegali): kronik, tekrarlayan enfeksiyonlarda. P. vivax nüksleri: tedavisi tamamlanmış olsa bile, primakin verilmediyse aylar-yıllar sonra nüks edebilir.
Beklenen sonuçlar ve iyileşme
P. falciparum (en tehlikeli):
Tedavisiz: bağışık olmayan bireylerde VÖO %20'ye kadar. Serebral sıtma VÖO'sı: tedaviyle bile %15–20.
Hızlı ACT tedavisi ile: komplike olmayan vakalarda VÖO <%0,1.
Ağır sıtma komplikasyonları: serebral sıtma, ağır anemi, solunum sıkıntısı (ARDS), böbrek yetmezliği, metabolik asidoz.
5 yaş altı çocuklar ve gebeler en yüksek risk altındadır.
P. vivax/P. ovale: Nadiren ölümcül. Dormant karaciğer hipnozoitlerinden relaps mümkündür (aylar-yıllar sonra). Primaquin/tafenoquin ile radikal kür gerektirir (G6PD durumu kontrol edilmeli).
P. malariae: Düşük parazitemi, kronik enfeksiyon mümkün. Nefrotik sendrom (nadir komplikasyon).
P. knowlesi: Hızlı parazit çoğalması ile ağır hastalığa neden olabilir. VÖO %1–2.
Uzun vadeli: Endemik bölgelerde tekrarlayan enfeksiyonlarla kısmi bağışıklık gelişir. Bağışık olmayan gezginlerin koruması yoktur.
Coğrafi dağılım ve aktif salgınlar
Hangi aşıya ihtiyacınız olduğunu biliyor musunuz? Harika. Emin değil misiniz? Sadece gideceğiniz yeri söyleyin — uygun aşıları ve bir klinik bulalım. Ücretsiz, zorunluluk yok.
Bu sayfadaki içerik yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi önerisi niteliği taşımaz. Sağlık sorunlarınız varsa nitelikli bir sağlık uzmanına başvurun. SafeTripVax bir tıbbi hizmet sağlayıcısı değildir.
Tam kullanım koşullarıRecent epidemiological data from the World Health Organization Global Health Observatory.
Source: WHO GHO OData ↗
And 15 more records
This data is provided for informational purposes. Please consult official WHO sources for the most current information.
View WHO data source →| Bayrak | Ülke | Risk seviyesi |
|---|---|---|
 | Sierra Leone | Yüksek risk |
 | Guinea-Bissau | Yüksek risk |
 | Cameroon | Yüksek risk |
 | Senegal | Yüksek risk |
 | Liberia | Yüksek risk |
 | Guinea | Yüksek risk |
 | Somalia | Yüksek risk |
 | South Sudan | Yüksek risk |
 | Côte d'Ivoire | Yüksek risk |
 | Gambia | Yüksek risk |