Meningokokowe zapalenie opon mózgowych

Typowy przebieg choroby:

1. Okres inkubacji: 2–10 dni (średnio 3–4 dni).
2. Faza prodromalna (godziny): Objawy z górnych dróg oddechowych, gorączka, ból głowy — często nieodróżnialne od choroby wirusowej. Co istotne, faza ta może być bardzo krótka.
3. Ostre zapalenie opon (godziny do 1–2 dni): Wysoka gorączka, silny ból głowy, sztywność karku, światłowstręt, wymioty. Objawy Kerniga i Brudzińskiego. Zaburzenia świadomości.
4. Meningokokemia (może występować z zapaleniem opon lub bez): Wysypka wybroczynowa → plamica → plamica piorunująca. Hipotensja, tachykardia, DIC. Może postępować od pierwszego objawu do zgonu w ciągu 12–24 godzin.
5. Ustępowanie przy leczeniu: Antybiotyki (ceftriaxone/cefotaxime) powinny być podane w ciągu 1 godziny od podejrzenia klinicznego. Dexamethasone jako leczenie wspomagające.

Cecha krytyczna: Piorunująca posocznica meningokokowa może postępować od pozornie dobrego zdrowia do zgonu w ciągu 12–24 godzin. Nieblednąca wysypka wybroczynowa jest objawem alarmowym wymagającym natychmiastowej pomocy w nagłych wypadkach.

NAGŁY PRZYPADEK MEDYCZNY — nie czekaj na wyniki badań, aby rozpocząć leczenie!

• Posiew krwi: Pobrać PRZED pierwszą dawką antybiotyku

• dodatni w 40–70% przypadków

• Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR): Pleocytoza neutrofilowa (>1000 komórek/μl), obniżona glukoza (<40% glikemii), podwyższone białko (>1 g/l)

• barwienie Gram: Gram-ujemne diplokoki w 50–80%

• PCR (crf/ctrA): Najczulsza metoda

• umożliwia identyfikację serogrupy. Wykonalna nawet po rozpoczęciu antybiotykoterapii.

• Aglutynacja lateksowa: Szybki test na antygeny meningokokowe w PMR

• Prokalkitonina/CRP: Znacznie podwyższone

• prokalkitonina >2 ng/ml sugestywna dla bakteriemii

• Morfologia: Leukocytoza z przesunięciem w lewo

• trombocytopenia w meningokokemii (DIC)

Meldepflicht — natychmiastowe zgłoszenie do Sanepidu (Inspekcja Sanitarna) w ciągu 24 h.

Ryzyko dla podróżnych:

• Obowiązkowe szczepienie ACWY: Arabia Saudyjska wymaga go dla pielgrzymów na Hadżdż/Umrę — szczepienie ≥10 dni przed wjazdem

• Pas meningityczny Afryki (Senegal–Etiopia): Szczepienie ACWY zalecane dla wszystkich podróżnych, zwłaszcza w suchej porze (XII–VI)

• Kampusy uniwersyteckie: Studenci w akademikach mają wyższe ryzyko — zalecane szczepienie MenACWY + MenB

• Zamknięte społeczności: Koszary wojskowe, hostele, wieloosobowe namioty — bliski kontakt sprzyja transmisji

• Nosicielstwo wzrasta w warunkach zatłoczenia — unikaj dzielenia butelek, kubków i sztućców

• Ogniska mogą występować nagle i bez ostrzeżenia — aktualne informacje na stronie WHO

WHO szacuje ~500 000 przypadków inwazyjnej choroby meningokokowej rocznie na świecie, z ~50 000 zgonów.

• Pas meningityczny Afryki (meningitis belt): Od Senegalu po Etiopię — największe epidemie (serogruppa A, coraz częściej W i X)

• zachorowalność epidemiczna do 1000/100 000

• Europa: Serogruppy B i C dominują

• zachorowalność 0,5–3/100 000

• młodzież i młodzi dorośli najbardziej narażeni

• Ameryka Północna: Serogruppy B, C, Y

• zachorowalność ~0,3/100 000

• ogniska na kampusach uniwersyteckich

• Bliski Wschód: Ryzyko związane z Hadżdżem/Umrą — obowiązkowe szczepienie ACWY

• Sezonowość: W pasie meningitycznym — sucha pora (grudzień–czerwiec)

• w klimacie umiarkowanym — zima/wiosna

Z leczeniem: CFR 8–15% (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych), 20–40% (meningokokemia/posocznica).

Bez leczenia: Prawie 100% śmiertelność.

Następstwa u osób, które przeżyły:

• Utrata słuchu: 5–10%.

• Deficyty neurologiczne: 10–20% (upośledzenie poznawcze, drgawki, deficyty ruchowe).

• Amputacja kończyn (z powodu plamicy piorunującej/DIC): 5–10% osób, które przeżyły meningokokemię.

• Uszkodzenie nerek, krwotok nadnerczowy (zespół Waterhouse'a-Friderichsena).

Czynniki rokownicze: Wiek <1 roku lub >60 lat, szybka progresja, meningokokemia bez zapalenia opon, DIC i śpiączka wskazują na złe rokowanie.

Wyzdrowienie: Osoby, które przeżyły bez poważnych następstw, zwykle w pełni zdrowieją w ciągu 2–4 tygodni.