Japońskie zapalenie mózgu

Typowy przebieg choroby (postać mózgowa):

1. Okres inkubacji: 5–15 dni.
2. Faza prodromalna (1–6 dni): Gorączka, ból głowy, złe samopoczucie, nudności, wymioty.
3. Faza zapalenia mózgu (3–14 dni): Zaburzenia świadomości, drgawki (szczególnie u dzieci), zaburzenia ruchowe (drżenie, parkinsonizm), ogniskowe deficyty neurologiczne, sztywność karku.
4. Ustępowanie fazy ostrej: Gorączka obniża się w ciągu 1–2 tygodni. Deficyty neurologiczne mogą utrzymywać się.
5. Rekonwalescencja (tygodnie do miesięcy): Powolna poprawa neurologiczna. Wielu ocalałych ma trwałe następstwa.

Spektrum: Zakażenie obejmuje zakres od bezobjawowej wiremii (najczęściej) przez łagodną chorobę gorączkową, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, po pełne zapalenie mózgu. Zapalenie mózgu rozwija się u <1% zakażonych, ale niesie katastrofalne konsekwencje.

Potwierdzenie laboratoryjne:

• Anty-JEV IgM w płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR): Najbardziej swoiste badanie; dodatnie od 3.–8. dnia objawów — rozpoznanie pewne

• Anty-JEV IgM w surowicy: Czułe, ale reaguje krzyżowo z innymi flawiwirusami (denga, Zika, kleszczowe zapalenie mózgu, wirus Zachodniego Nilu)

• PMR: Pleocytoza limfocytarna (10–500 komórek/μl), podwyższone białko, prawidłowa glukoza

• Neuroobrazowanie (MRI): Zmiany w jądrach podkorowych (wzgórze, jądra podstawy) — typowe, ale nie patognomoniczne

• RT-PCR: Niska czułość w PMR z powodu krótkiej wiremii; przydatne w ostrej fazie

• EEG: Uogólnione zmiany, często wzorzec „burst-suppression"

Diagnostyka różnicowa: inne wirusowe zapalenia mózgu (Herpes, enterowirusy), malaria mózgowa, gruźlicze zapalenie opon, bakteryjne zapalenie opon.

Ryzyko dla podróżnych:

• Wskazania do szczepienia: Podróż do Azji Wschodniej/Południowo-Wschodniej trwająca >1 miesiąca, pobyt na terenach wiejskich, podróż w porze monsunowej, wielokrotne podróże do regionu endemicznego

• Szczepionka Ixiaro: 2 dawki (dzień 0 i 28) — zaplanuj szczepienie ≥6 tygodni przed wyjazdem

• Ochrona przed komarami wieczorem i w nocy (Culex jest aktywny od zmierzchu)

• Ryzyko wzrasta na polach ryżowych i terenach podmokłych — unikaj tych miejsc po zmroku

• Krótkie pobyty w dużych miastach = niskie ryzyko; pobyty wiejskie = znacznie wyższe ryzyko

• JE nie przenosi się z człowieka na człowieka — nie ma ryzyka epidemicznego w grupie podróżnych

JEV jest najczęstszą przyczyną wirusowego zapalenia mózgu w Azji — szacunkowo ~68 000 klinicznych przypadków rocznie (WHO), z czego ~13 600–20 400 zgonów. Prawdziwa zachorowalność prawdopodobnie wyższa ze względu na niedoszacowanie.

• Najwyższe ryzyko: Indie (zwłaszcza Uttar Pradesh, Bihar, Asam), Chiny, Wietnam, Nepal, Bangladesz, Myanmar, Tajlandia, Kambodża, Filipiny, Indonezja, Papua-Nowa Gwinea, Australia (północne terytorium)

• Sezonowość: W umiarkowanych strefach klimatycznych (Chiny, Korea, Japonia) — lato/wczesna jesień; w tropikach — cały rok, ze szczytem w porze monsunowej

• Ryzyko dla podróżnych: niskie ogólnie (~1/1 000 000 na tydzień podróży), ale znacznie wyższe przy pobycie na obszarach wiejskich w sezonie transmisji

Ogólnie: Większość zakażeń JEV (>99%) jest bezobjawowa. Spośród osób, u których rozwija się zapalenie mózgu:

• CFR: 20–30%.

• Trwałe następstwa neurologiczne u 30–50% osób, które przeżyły (upośledzenie funkcji poznawczych, deficyty ruchowe, padaczka, objawy psychiatryczne).

• Dzieci <10 lat są nieproporcjonalnie dotknięte i mają gorsze wyniki.

• Brak swoistego leczenia przeciwwirusowego — postępowanie jest wspomagające.

• Pełne wyzdrowienie następuje jedynie u 20–30% przypadków zapalenia mózgu.